Waarom is veranderen zo moeilijk?
Waarom is veranderen altijd zo moeilijk?
Volgens gedragsexpert Liza Luesink onderschatten we hoe sterk ons brein vasthoudt aan zekerheid. ‘We denken graag dat we rationele keuzes maken, maar gewoontes, identiteit en verliesaversie spelen een veel grotere rol dan we beseffen.’ Juist daardoor dreigt een groeiende kloof tussen wat de arbeidsmarkt vraagt en wat werknemers bereid of in staat zijn te doen.
Waarom blijven we jarenlang werken in dezelfde baan, zelfs als we graag iets anders willen doen?
‘Dat is mensen eigen. We zeggen vaak dat we van verandering houden, maar in werkelijkheid zijn we nogal honkvast. Dat heeft te maken met de werking van ons brein. Ons brein bestaat uit een netwerk van verbindingen. Die verbindingen kun je vergelijken met snelwegen en zandpaadjes. De snelwegen zijn de automatismen. Iets wat je vaak doet, wordt in je brein een snelweg. Je pakt elke dag dezelfde trein naar je werk, je loopt elke dag hetzelfde kantoorpand binnen, je ziet dezelfde collega’s. Dat kost je brein weinig energie. Maar als je voor je werk opeens naar het buitenland moet om een presentatie te houden in een andere taal, kost dat je brein veel energie. Dat is een zandpaadje. Een nieuwe baan is ook een zandpaadje. Vanuit de evolutie zijn we erop gericht onszelf veilig en comfortabel te houden. Met onzekerheid kan ons brein minder goed omgaan. Dus als het even kan kiezen we voor de snelweg en gaan we zandpaadjes uit de weg.’
Is dat de enige reden om te blijven zitten waar je zit?
‘Wat ook meespeelt is dat we het erg vinden om iets te verliezen. Dan ervaren we pijn die in ons brein vergelijkbaar is met fysieke pijn. Onze verliesaversie is groot. Potentieel verlies heeft voor ons meer gewicht dan mogelijke winst. Iets opgeven, zoals zekerheid, inkomen of identiteit, voelt daardoor psychologisch zwaarder dan de kans op iets beters.’
We blijven vaak jarenlang in dezelfde baan hangen door psychologische barrières, financiële verplichtingen en de angst voor het onbekende.
Dit fenomeen wordt in de psychologie en economie gedreven door een combinatie van diepgewortelde gedragspatronen en praktische obstakels.
Psychologische barrières
Verliesaversie: De angst om bestaande zekerheden te verliezen weegt zwaarder dan de potentiële winst van een nieuwe uitdaging.
Sunk Cost Fallacy: Mensen blijven investeren in een situatie omdat ze er al veel tijd en energie in hebben gestoken.
Status Quo Bias: De menselijke neiging om de huidige situatie te verkiezen boven verandering, omdat dit veiliger voelt.
Gouden handboeien: Goede secundaire arbeidsvoorwaarden maken de drempel om te vertrekken subjectief te hoog.
Financiële en praktische obstakels
Vaste lasten: Lopende verplichtingen zoals een hypotheek dwingen tot het behouden van een stabiel en voorspelbaar inkomen.
Impostor syndroom: Het onterechte gevoel niet bekwaam genoeg te zijn voor een andere functie of sector.
Keuzestress: Een overvloed aan carrièremogelijkheden leidt tot verlamming, waardoor men uiteindelijk helemaal geen actie onderneemt.
Sollicitatiemoeheid: Opzien tegen het intensieve proces van netwerken, brieven schrijven en afwijzingen verwerken.
Stappenplan om de cirkel te doorbreken
Breng risico's in kaart: Noteer de concrete financiële en professionele risico's van een overstap.
Bouw een buffer op: Zorg voor een financieel vangnet van minimaal drie tot zes maanden aan basisdocumenten.
Verken de markt: Begin met praten met mensen in het gewenste vakgebied zonder direct te solliciteren.
Zet kleine stappen: Volg een cursus of start een project naast je huidige baan om ervaring op te doen.